Samarqand — O‘zbekistonning tarixiy xotira jamlanishi bo‘yicha ikkinchi muhim shahri. Unda bir nechta mustaqil qabriston bor, har biri o‘zining jamoaviy tarixiga ega. Ushbu maqola — asosiy beshtasining sharhi.
1. Eski yahudiy qabristoni (Mahalla Yahudi). Xo‘jumm tepaligi etagida, tarixiy yahudiy mahallasi yonida joylashgan. Maydoni — bir necha ming qabr. Samarqand yahudiy jamoasi kichik, ammo qabriston faol foydalaniladi; bir necha yirik rabbin oilaviy uchastkalari uzluksiz bir necha avloddan beri saqlanib keladi. Batafsil — Samarqand yahudiylari bo‘yicha Cluster 5 spoke.
2. Shohi Zinda. XI-XV asrlarga oid tarixiy musulmon nekropoli, noyob maqbaralari bilan mashhur. Bu zamonaviy dafnlar uchun ishlaydigan qabriston emas, balki me’moriy yodgorlik va ziyorat joyi — bu yerda Payg‘ambarimizning amakivachchasi Qusam ibn Abbosning qabri bor. Zamonaviy qabrni izlash joyi emas, ammo mintaqa musulmon marosimini tushunish uchun majburiy nuqta.
3. Samarqandning zamonaviy musulmon qabristoni. Shaharning janubiy chekkasida; bu yerda asosan samarqandlik o‘zbek musulmonlar dafn etiladi. Ochiq, dafn marosimlari uchun muntazam jadval mavjud. Arxiv qisman 2010-yillardan boshlab raqamlashtirilgan.
4. Samarqand rus qabristoni. Shaharning shimoliy qismida, Moskvalik Aleksey cherkovi yonida. XIX asr oxiridan ochiq, mintaqada Rossiya imperiyasi shakllanganidan keyin. Bu yerda — rus kolonistlari, turli yillardagi sovet rahbarlari va postsovet davridagi rus tilida so‘zlashuvchi samarqandliklar. Batafsil — pravoslav an’analari bo‘yicha C1 spoke’da.
5. Polyak katolik qabristoni. Kichik, ammo hissiy jihatdan muhim uchastka. Batafsil — alohida «Samarqand polyak qabristoni: tarix» maqolasida.
6. Arman oilaviy uchastkalari. Mustaqil qabriston emas, balki rus va markaziy shahar qabristoniga sochilgan bir nechta arman oilaviy dafn joylari. Batafsil — arman an’analari bo‘yicha C1 spoke’da.
Samarqandda qidiruv qanday ishlaydi. Arxivlar bo‘lingan — har bir qabristonning o‘z arxivi bor. Agar siz aniq qabristonni bilmasangiz, biz eng ehtimoliy variantdan — ajdodning etnik mansubligidan kelib chiqib boshlaymiz. Qidiruv muddati — odatda 5-10 kun, Toshkentdagidan 1-2 kun ko‘proq, chunki bir nechta arxivda jismoniy ishtirok etish talab etiladi.